Rua 5 de Outubro, Portalegre

Het is einde ochtend woensdag 21 december als ik deze foto maak. In DE winkelstraat van Portalegre. De Rua 5 de Outubro. Onderweg naar Portalegre rijdend door de Serra de São Mamede werd op de radio verteld dat de omzetcijfers van de middenstand weer het peil hebben bereikt van vóór de crisis. Het gaat goed met Portugal. Volgens de media. Niet volgens de middenstanders in deze ooit zo drukke winkelstraat.

Ik was onderweg naar de boekhandel die me een berichtje had gestuurd dat mijn bestelde boek binnen was. Het drong niet meteen tot me door over welk boek het ging tot ik me herinnerde dat ik eind september inderdaad daar was geweest om een yogaboek in de Portugese taal te kopen om vaktechnische woorden te leren. Dat was niet op voorraad. De eigenaresse van de winkel raadde me aan ter plekke bij haar achter de toonbank via internet te kijken welk boek ik bedoelde dan zou zij het voor mij bestellen. Ik kan je vertellen dat het uitzoeken van zo’n boek veel tijd kan kosten en ik van de kaft niet kan zien of het goed is. Vertrouwen, dacht ik en wees een titel aan. Autoperfeição com Hatha Yoga. Auteur Hermógenes. Dat leek me wel wat.


Mijn gedachten waren al verder want mijn lesserie was van start gegaan en op internet zijn vele yoga-sites Braziliaans. Daar gebruiken ze tóch andere woorden of hebben Portugese woorden een andere betekenis. Dus hoe los ik dat op? Gelukkig heb ik geen gebrek aan zelfvertrouwen en ook geen gêne om grammaticale fouten te maken in een vreemde taal. Dat zijn twee goede hulpen bij het slechten van die drempel tot communicatie. 


Toen ik de winkel uitliep riep ze me na dat het er vóór Kerstmis zou zijn. Dat is goed, zei ik nog. Ik dacht eigenlijk dat ze een grap maakte. Niets was minder waar.

Maar daar wil ik het eigenlijk niet over hebben. Er speelt al vanaf het moment dat ik naar Portalegre reed een aantal vragen door mijn hoofd.

Wat is het dat mensen bindt aan het land waar ze geboren en getogen zijn en waar de kwaliteit van leven drastisch aan het veranderen is?

Ik kan me voorstellen dat een vaste baan met dito inkomen een factor van binding kan zijn. En daar houdt het bij mij op. Ben je financieel onafhankelijk, dan zou de keuze om te vertrekken niet zo moeilijk hoeven zijn. Maar ja, dan ben je meestal ouder en dan – dat merk ik bij vrienden – is de eerste vraag: maar hoe staat het daar met de gezondheidszorg? Dan moet ik eerlijk antwoorden dat ik dat uit persoonlijke ondervinding niet weet. Wel uit de verhalen van vrienden hier en dan blijkt dat de zorg hier niet slechter is dan in Nederland. De volgende is: mis je dan niet je kinderen, kleinkinderen, de rest van de familie en je vrienden? Daar kan ik kort over zijn: ja, die mis ik.

En mis je dan niet de cultuur, de concerten, de musea, de openingen, het toneel? Dat is nou zo vreemd hè, dat ik al die dingen helemaal niet mis.

Op weg naar Portalegre had ik tot drie maal toe de neiging om te stoppen. In de berm. Gewoon om te kijken naar de schoonheid van het landschap.

Het is zo indrukwekkend mooi dat mijn ogen de schoonheid van dit openluchtmuseum niet in een keer kunnen bevatten. Iedere keer opnieuw val ik stil. Ook als ik ’s ochtends opsta en naar buiten kijk. Het is dat ik weet dat ik wakker ben anders zou ik zweren dat ik in een droom rondloop.

Het weggetje naar ons huis

Het gaat dus niet over de Koninklijke Schouwburg in Den Haag of het Concertgebouw in Amsterdam. Het winkelcentrum in Mariahoeve en die Albert Heijn daar. Het is niet het Gemeentemuseum of het Rijks. Nee, niets van dat alles.

Dat zijn allemaal externe zaken waar de mens aan hecht. Dat maakt zijn leven veilig. Dat maakt zijn leven zeker. Dat sust de diepliggende angst voor het onbekende en de dood in slaap. Ik ben zo dankbaar dat die angst mij niet de baas is. Mijn leven is veilig waar ik ook ben, omdat ik me veilig voel in mezelf. Het leven heeft geen zekerheden. Ze bestaan niet. Schone schijn meer is het niet. Die aanname liet ik al varen toen ik zes was. Kijk maar even om je heen. Zie jij wat er in de straat gebeurt achter je huis? Je denkt dat iedereen daar rustig voor de buis hangt maar weten doe je het niet.

De afbrokkelende welvaartsmaatschappij zet een mens muurvast. Over kunst gesproken. (Wolf Vostell, Los Barruecos, Malpartida de Cáceres)

Mijn enige zekerheid ben ik zelf. Ik ben hier. Bij mij. Sinds ik dat weet groeit mijn hart en daar zit mijn hele familie in. Zó leef ik mijn leven. Met een groot hart.

Trouwens dat boek van Hermógenes is een van de betere yogaboeken die ik de laatste jaren onder ogen heb gehad en dan moet je weten dat de auteur toch een Braziliaan is …