schrijver - autora - author in Marvão, Portugal

Kind van de koloniën – Amie

In Holland zijn er meer mensen kind van de koloniën dan wordt gedacht. Velen weten het niet van zichzelf en als ze het weten, tobben ze met een schuldgevoel. Want het woord koloniën alleen al, is tegenwoordig genoeg voor verhitte discussies tussen Gutmensch en realist. Ik behoor – als kind van de koloniën – tot de laatste groep en beschouw mijzelf een realist over het fenomeen koloniën.

De vrouw op de foto is mijn grootmoeder Birdie van moederskant. Het is 1918. Ruim honderd jaar geleden. Ze staat in sarong en kabaja, op blote kakkies en voert haar honden. Birdie heeft vuurrood haar en bijna transparante lichtblauwe ogen. Ze staat achter haar huis ergens in het Padangse op Sumatra in wat toen Nederlands-Indië was en sinds mijn geboorte in 1949 de onafhankelijke republiek Indonesië). 

Birdie zelf is ook een kind van de koloniën. In 1897 wordt ze geboren in Zuid-Afrika, toen een vreemdsoortige kolonie van Holland. Haar Nederlandse vader Christiaan bouwt voor een Nederlands bedrijf aan de spoorlijnen die tot op de dag van vandaag nog in gebruik zijn. Daar ontmoet Christiaan de Ierse Elisabeth met wie hij trouwt. Birdie is hun eerste dochter. Nadat de Boeren de Boerenoorlog verliezen van de Britten, worden de Boeren door de Britten het land uitgezet. Christiaan mag blijven want getrouwd met een Brits onderdaan, maar wel onder voorwaarden en dat doet Christiaan niet. Ze vertrekken naar Holland. In twee jaar tijd worden daar nog twee kinderen geboren en dan is er werk in de echte kolonie, Indië. Daar komen ze aan in 1902. Christiaan bouwt ook daar spoorbruggen. Hij werkt veel en hard en vaak met gevaar voor eigen leven. Verder leeft het gezin een normaal leven zoals jij en ik. 

Birdie trouwt als ze 19 jaar is. Met een Indischman. Mijn opa Wim heeft de donkere huidskleur van zijn Sumatraanse moeder en de achternaam van zijn Hollandse vader. Wim is tien jaar ouder dan Birdie. Mijn overgrootouders moeten wel even slikken. Het is in die tijd not done om te trouwen met iemand met een andere huidskleur dan de jouwe. Het is zelfs verboden.

Ze trouwen toch en krijgen drie kinderen. Ze leven zoals jij en ik en zoals alle mensen willen leven. Streven naar tevredenheid. Ten tijde van deze foto heeft Birdie haar eerste zoon gekregen. Na het derde kind,  bedenkt ze dat ze meer wil uit het leven. Ze gaat een kort jaar studeren in Parijs aan een toen befaamde Académie d’ Esthéticienne. Ze neemt het hele gezin mee. Eenmaal terug in de kolonie, begint ze een kapsalon en schoonheidssalon met de naam Institut de Beauté. In Bandoeng. Hard werken vooral. Ze leidt mensen op, biedt werkgelegenheid en breidt uit. Een zaak in Batavia (nu Jakarta) en ze heeft een mobiele zaak. Ze reist met mijn dan volwassen moeder Els de buitengewesten en de eilanden af om de vrouwen die in de rimboe wonen de luxe te bieden van een kapper aan huis. 

De Tweede Wereldoorlog verandert alles. Kempetai, Jappenkampen, buitenkampen, thuisland achterlaten, repatriëring in 1946 naar het kille Holland, want Nederlands staatsburgers. 

Mijn grootvader Wim overlijdt al in 1951. In Nederland. Hij is net terug van zijn laatste reis naar Indonesië. Doodsoorzaak? Daarover lopen de verhalen nogal uiteen. Mijn grootmoeder Birdie begint nog een nieuwe Institut de Beauté in Den Haag aan de Schenkweg. Tot aan haar dood in 1960 runt ze de business zoals in Bandoeng. 

Ik ben blij dat ik zoals mijn grootmoeder en moeder een kind van de koloniën ben en veel heb gezworven over de wereld. Het geeft mij een heldere en ruime blik op de wereld en op de geschiedenis voor zover die naar waarheid is geschreven. Ik weet het. Ik weet wat er mis is. Toen en nu. En vooral nu. Met alles wat we weten uit de geschiedenis is het vooral nu behoorlijk mis. Alle verhitte onderwerpen zoals “koloniën en excuses” zijn misleiding en afleiding van waar het werkelijk over gaat. Zie jij het? 

Previous

Andy Tielman

Next

Geruisloos

5 Comments

  1. hoe we met elkaar omgaan. met of zonder excuses…

  2. Patricia Steur

    Ja mooi Lies! Word alleen maar nieuwsgieriger naar meer details!!!

    • Bonfell Schul

      Geweldig. Dank je wel. Je hebt heel veel vragen die ik al zo lang antwoord op wilde hebben zijn nu clear. Heel mooi geschreven. I would have liked to see a mention where the Fitzgerald (Ami) came from. I have my kilt in the Clan Fitzgerald Tartan and from the left over material I have now made a couple of mouth mask to keep me safe.
      👍

  3. Ferdinand Steur

    Sterk verhaal! Wordt steeds nieuwsgieriger naar je boek ….

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén