Liesbeth Steur

schrijver in Portugal

Categorie: 500 woorden Page 1 of 33

Schone lei

IMG_4316 kopie.jpg

PortuguêsEnglish

Langzaam doe ik de deur open van de studio. Tot op een kier en steek mijn hoofd om de hoek. Ja, het is warm. Iedere keer is dat een spannend moment. Ik programmeer de airco de dag tevoren en het is geen garantie dat het apparaat doet wat ik wil. Soms is de stroom uitgevallen, soms heb ik niet goed op de programmeerknop gedrukt of staat ineens het sneeuwvlokje aan in plaats van het zonnetje (ook eigen schuld). Dat vind ik trouwens verwarrend. De zon hoort bij de zomer dus dan zou die moeten koelen en een sneeuwvlok bij de winter en zou hij warme lucht moeten blazen. En het is dus andersom. Mijn logica is niet die van de airco afstandsbediening ontwerpers.

Die deur opendoen blijft een belangrijk moment, want de start van de yogales hangt af van de temperatuur in de zaal. De leerlingen gedragen zich anders. Alhoewel Portugezen geen moeite hebben met ijskoude gebouwen. Voor hen is het normaal dat gebouwen en huizen koud zijn in de winter. Dit bedrijfsverzamelgebouwtje waar mijn studio huist heeft geen isolatie en dat maakt de buitentemperatuur voelbaar binnen. Ondanks dat het aangenaam was vanochtend ben ik toch langzaam begonnen. Na drie weken vrij, Kerstmis, Oud en Nieuw en Drie Koningen (toch een groot feestje hier) leek het mij verstandig voor onze lijven.

De toestroom – altijd een verrassing – was groot. Hoewel er veel staan ingeschreven is dat geen garantie dat ze er ook zijn. Vanochtend was het een volle bak in de kleine studio. Het paste precies. Begin van het jaar hè. Goede voornemens. Het verbaast me altijd weer hoe zo’n jaarwisseling de mensen aanzet tot verandering. Er was dus iets, waar ze niet tevreden over waren. Iets dat ze lieten liggen. Misschien hebben ze een schuldgevoel of willen ze voldoen aan andermans verwachtingen. Ik weet het niet.
Zo’n nieuw jaar biedt iedere keer weer een nieuw vergezicht op. Een open toekomst. De lei schoongeveegd. En die overgang van 31 december naar 1 januari maakt het zetten van de eerste stap of het schoonvegen van de lei, makkelijk. Steeds weer moet ik daar over nadenken. Hoe kan dat toch? Waarom is het makkelijker een verandering in te zetten op 1 januari dan op 6 juli bijvoorbeeld. Iedere dag is toch nieuw? Zodra de zon opkomt is de dag nieuw en is er een nieuw vergezicht. Daar heb je 1 januari niet voor nodig.

Mijn dagelijkse vergezicht staat op de foto. Een leitje met blauwe lucht, ruimte en natuur. Ik kijk en weet dat ik de dag zelf kan inkleuren of kan afwachten wat er komen gaat. Ik kan niets doen of heel veel en tussendoor contact blijven houden met het schone blauw. De hele dag door, tijdens alle bezigheden. Dat zet iedere handeling, ieder woord dat ik spreek in perspectief en zo hou ik mijn lei schoon. Iedere dag weer.

De bruid van Venetië

IMG_0083

A Noiva (2005) – Joana Vasconcelos

Mijn liefde voor beeldende kunst is enigszins weggezakt. De behoefte om van alles te ondernemen om die liefde tevreden te stellen is nauwelijks meer aanwezig. Waar ik vroeger toen ik nog in de stad woonde, met intensieve regelmaat in musea was te vinden, nu zie je me vaker in de natuur. Misschien is dat het wel. De schoonheid van de natuur is oogstrelend en het is er oh zo rustig en ik zit er midden in zodra ik de keukendeur uit loop. Kunst op de drempel.

Toen Coen en ik op een dag in de buurt van Elvas waren deed zich de gelegenheid voor het museum van hedendaagse kunst te bezoeken. Ik had geen idee wat daar werd tentoongesteld. De stad Elvas ligt net als ons Marvão aan de grens met Spanje alleen 100 kilometer zuidelijker. Elvas heeft een regionale functie en ontvangt daardoor altijd veel bezoekers. Ook ligt het op steenworp afstand van de grote Spaanse stad Badajoz en de Spanjaarden komen graag in Portugal vooral om lekker te eten. De stad wordt geroemd om onder andere zijn oude militaire vesting. Het is indrukwekkend moet ik zeggen. De stad zelf is gezellig en het slenteren waard. Prachtige gebouwen zoals alleen Portugese steden dat hebben, vol oude winkeltjes, bars en restaurants.

Het museum voor hedendaagse kunst is gevestigd in het oude hospitaal, midden in de stad. Het is niet groot. Coen en ik werden aangenaam verrast door de variëteit aan objecten van Portugese kunstenaars. Een installatie van de beroemde Portuguese backyard was geweldig en je kon erin. (De naam van de Portugese kunstenaar ben ik vergeten). Een huis met achtertuin waar alles wat NU geen nut heeft, wordt bewaard want wie weet komt het later nog wel van pas. De kunstenaar had aan alles gedacht. Fascinerend. Raar, want die achtertuinen zie ik hier zo vaak. Maar in deze, in dit museum zat een humoristische ondertoon.

Het museum heeft ook een aantal kleine kamers. Zoals deze op de foto. Met het prachtige Portugese tegelwerk op de wanden en in het midden een gigantische kroonluchter. Ik viel even stil van de omvang, liep er voorzichtig omheen en kwam dus heel dichtbij. Die kroonluchter is zes meter hoog en gemaakt van 14.000 tampons. Nog in hun cellofaan verpakking en de blauwe touwtjes gebruikt om het geheel aan elkaar te knopen. Mijn mond viel open.

Het bleek een werk van Joana Vasconcelos te zijn. Inmiddels een gevierd kunstenares met een boodschap. De uitleg is deze. De kroonluchter is van oudsher een symbool van welvaart en luxe en met dit werk wil Joana de hypocrisie rond de onderdrukte vrouwelijke seksualiteit laten zien. Ik vind het best. Die uitleggen heb ik nooit zoveel mee. Wel met het idee en de uitvoering van een idee. Ze had het kunstwerk trouwens gemaakt voor de Biennale van Venetië in 2005. Het draagt de titel A Noiva (De bruid).

Inmiddels reist het werk met al het andere beroemde, echt enorme werk de wereld rond en had ze eindelijk een solo-expositie in het Guggenheim te Bilbao. Dat was altijd haar grote klacht, dat ze thuis nooit de erkenning kreeg. Als Portugese kunstenares moet je daar een hoop voor doen. Gelukkig weet de rest van de kunstwereld haar goed te waarderen.

Ze had dit jaar een tentoonstelling in de Kunsthal las ik ergens. Daar hing ook A Noiva en ook daar was niet genoeg ruimte rondom haar werken.

Een chip in je hoofd

[português]  [English]

Heel, heel lang geleden woonden we in kleine gemeenschappen. De vrouwen spraken elkaar bij de waterbron waar water werd gehaald en de was gedaan en op zondag kwamen onze families bij elkaar in het park. De kinderen speelden, wij wisselden nieuwtjes uit. We wisten veel van elkaar en waren op de hoogte van wat zich buiten het dorp afspeelde, voor zover we daar belang bij hadden. Kwam er een vreemdeling het dorp binnen dan werd hij met argusogen bekeken. De betrouwbaarheid werd bij voorbaat in twijfel getrokken. Een buitenstaander moest zijn best doen om geaccepteerd te worden. Wij dorpelingen waren wakker en lieten ons geen knollen voor citroenen verkopen.

Heel lang geleden verscheen het gedrukte woord. Boeken en kranten en tijdschriften. We konden ineens zelf bepalen welk nieuws we binnenlieten. In onze hoofden en huizen. Niet zomaar werd alles geloofd dat geschreven stond. We namen de tijd om met anderen van gedachten te wisselen over wat we lazen en om zelf na te denken over alle informatie en zo vormden we een mening. Wat ons niet aanstond bleef buiten de deur.

Lang geleden verscheen de radio. In bijna ieder huis kwam informatie binnen zonder de voordeur uit te gaan of zonder ook maar iemand binnen te laten. Zomaar, zonder bellen of kloppen was het midden in de kamer. Het waren in eerste instantie alleen overheidszenders en dat maakte de informatiestroom eenzijdig. Ze kon allerlei sprookjes vertellen en gekleurde informatie verschaffen zonder enige toetsing op waarheid door ons. Het was zo magisch dat we een bijna blind geloof ontwikkelden in wat er uit de radio kwam. We gingen nog wel naar het park hoor en spraken over het nieuws uit de radio. Een kritisch mens had het lastig want hij was de uitzondering in onze eens zo hechte gemeenschap. Toch waren er nog genoeg die zelf actief nadachten.

Nog niet zo lang geleden kwam de televisie. De overheid kon nu via beelden laten zien wat ze wilde. Niemand ging meer naar het park om te praten met elkaar, over elkaar en de wereld. De beeldbuis deed zijn werk en doet zijn werk nog steeds. We vonden het heerlijk om TV te kijken. Het vertraagt namelijk de hersengolven naar de alfastaat, dezelfde staat die ons bereikt als we slapen. En in die slaapstand stroomt er allerlei informatie ons hoofd in. We dachten dat we dat toch allemaal weer zouden vergeten en dat blijkt niet waar te zijn. Wij mensen slaan al die informatie gewoon op. Ergens. Als software. Het komt pas boven wanneer de situatie daarom vraagt. TV kijken is fysiek verslavend, want we worden er rustig van en inactief.

Pas geleden kwamen internet en de beeldschermen. De informatiestroom groeit en groeit. Welk schermpje we ook oppakken, altijd is er soelaas voor onze fysieke addictie. Iedere keer een quick fix. Het is troostend, het is een vlucht uit de werkelijkheid, het vult ons leven en het kost allemaal weinig inspanning. Het blinde geloof in wat ons wordt voorgeschoteld is een feit. Is er nú iemand met een andere mening – iemand die kritisch nadenkt – dan is hij het buitenbeentje dat er niets van begrijpt. Want stel je voor dat we wakker worden uit die trip en we realiseren ons dat we slaaf zijn geworden van het consumentisme en meer.

In de nabije toekomst zullen de kinderen van nu snakken naar een chip in hun hoofd, zodat ze geen device meer hoeven vast te houden of op te laden en alleen maar hoeven te luisteren naar wat ze wordt ingefluisterd. Ze hoeven niets meer te leren want Wikipedia zit in hun hoofd. Leren in de gemeenschap is ook verleden tijd; de hele opvoeding wordt gestuurd door degenen die de chip beheren. Toch veel makkelijker dan het controleren van het volk via een beeldbuis in ieder huis. 1984 is achterhaald.

Wanneer je tot hier hebt gelezen kun je zeggen dat ik een pessimist ben. Dan zeg ik dat de tijd is aangebroken dat je jezelf wakker schudt. Leg je schermpje weg en kijk om je heen. Vraag je af wat je hier doet in dit leven. Wat is de essentie? Realiseer je wel dat wakker worden zo lastig is als afkicken van een drugs- of alcoholverslaving en misschien nog wel zwaarder. Succes. Het is de moeite waard!

Het lepeltje

[português]  [English]

In de loop van de ochtend drink ik meestal één glaasje koffie. Formaat grote espresso met wat room. Daar verheug ik me op. En altijd roer ik met hetzelfde lepeltje. Deze, die je op de foto ziet. Mijn la ligt vol met zilveren lepeltjes. Allemaal uit de familie. Deze komt van Coens moeder en misschien wel van zijn oma. Want die woonden net als mijn familie ook in Nederlands-Indië en namen tastbare herinneringen mee.

Dit lepeltje bestudeer ik graag. Ik vind het knap gemaakt. Een plat vlak dat diepte uitdrukt. Een man op een kar die getrokken wordt door acht karbouwen, met op de voorgrond een palmboom. Indischer wordt het niet.

Iedere dag word ik zo herinnerd aan mijn Indische verleden. Ik zie de sawa’s voor me, ik ruik het land, voel de klamme warmte en hoor de geluiden van de tropische natuur. Ik voel het ritme van het land van mijn ouders in mijn buik. Dat is het enige ritme dat synchroon loopt met mij, met wie ik ben. En dat lepeltje fungeert eigenlijk als anker.

Hier, waar ik woon, in het achterland van Portugal ergens in de bergen, heb ik dat lepeltje eigenlijk niet nodig als anker, want het ritme van Portugal loopt synchroon met mijn ingeboren Indische ritme. Te mogen leven met zoveel gemak en met zo weinig prikkels die niets te maken hebben met een natuurlijk leven, is voor mij een zegen. Nog dagelijks kan ik een zucht van verlichting slaken over dit geschenk.

Mijn leven hiervoor was uitstekend. Helemaal zelf gedaan met de ingrediënten die ik van mijn opvoeders en omgeving heb meegekregen. Ik vind het zelf wel een knap staaltje werk. Ik heb alle mogelijke talenten ontwikkeld, kinderen opgevoed, de kost verdiend en vele malen ben ik ongezien in het diepe gedoken. Vooral die duiken hebben me veel gebracht. En deze voorlopig laatste duik naar de plek waar ik nu woon, heeft vele openbaringen gebracht. Ik ken mezelf beter dan ooit en ben in staat om in mijn Indische ritme te blijven en verder te groeien naar een bewuster mens.

Voor mij was het praktisch onmogelijk om die groei door te maken in een omgeving waar de natuur ver te zoeken is. Waar de economische en digitale druk zo hoog is dat er geen tijd meer over is om wat je noemt tot jezelf te komen.

Ja, zogenaamd. Dat wel. Een weekendje naar de hei, fietsen, een strandwandeling. Wat je ook doet. De druk blijft. En natuurlijk is de mens sterk genoeg – in de meeste gevallen – om daarmee te dealen. De vraag is alleen: waarom zou je?

Ik zie hier jonge mensen met kleine kinderen die bewust uit de grote stad zijn weggegaan om zich hier te vestigen. Met weinig middelen, zonder enige zekerheid en uitermate creatief in het verdienen van wat geld om te kunnen leven. Het is een verademing. Er is tijd om te leven. En het grappige is dat iedereen dat moet leren. Eerst ligt het tempo nog hoog en de Portugese mentaliteit is het beste hulpmiddel om te leren vertragen. De locals hebben nooit haast.

Mijn verleden is mijn heden. Het oude lepeltje dat de wereld rondging, roert langzaam mijn bruine koffie en witte room tot een homogeen Portugees glaasje koffie.

Deze foto is gemaakt in het kader van de #PHOT Photo On Tuesday, een blogexperiment van Karin Ramaker. Een vrije foto-opdracht: een zelfgemaakte foto, zonder thema met of zonder begeleidende tekst, maar wel mét een titel.

Page 1 of 33

Mogelijk gemaakt door WordPress & Thema gemaakt door Anders Norén

%d bloggers liken dit: